REKTORDAN ON QİYMƏTLİ TÖVSİYƏ

cm

Yeni yaradılaraq, 2018-19 cu tədris ilindən dövriyəyə qoşulmuş  Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun rektoru,  İlahiyyat üzrə  fəlsəfə doktoru   Ceyhun Məmmədov yeni-yeni yaranmaqda olan təhsil ocağındakı işlərinin çoxluğuna, iş qrafikinin sıxlığına rəğmən, gəncliyin inkişafına xidmət edəcək bütün işlərdə xüsusi fəallığı ilə seçilir. Rəhbərlik etdiyi təhsil müəssisəsində müntəzəm olaraq ümumi inkişafa xidmət edən, maarifləndirici  sosial, ictimai tədbirlərin keçrilməsini təşkil və təmin edən Ceyhun Müəllim bu dəfə olduqca qiymətli tövsiyələrini gənclərə ünvanlayıb:

“Gənclərlə tez-tez ünsiyyətdə oluram, fikir mübadiləsi aparıram. Gələcəyimizin əmin əllərdə olduğuna əminəm. Bununla yanaşı tövsiyələrimi bölüşürəm:

1. Zamanınızın qədir-qiymətini bilin. Tələbəlik dövrü bitdikdən sonra oxumağa, öyrənməyə vaxtınız daha az olacaq.

2. Müəllimlərinizin dəyərini bilin, bəhrələnin, hər zaman yanınızda olmayacqlar.

3. Şəxsi keyfiyyətləriniz üzərində işləyin, mənfi cəhətlərinizlə vidalaşın.

4. Səbirli olun. Uğurlu yolun ən vacib elementlərindən biri səbirdir.

6. Sizə yaradılan imkanlardan daha çox bəhrələnin.

7. Analitik və tənqidi düşüncənizi gücləndirin. Polemika aparmaq mədəniyyətinə yiyələnin.

8. Tez ruhdan düşməyin.

9. Hər bir məsələdə ifratdan uzaq olun.

10. Günahı həmişə başqalarında axtarmayın. Öz əməllərinizi də təftiş edin.”

YAZARLAR.AZ

Advertisements

Mayıl Dostu – ADAM VAR Kİ…

12715534_125429874511204_3639035300141250702_n

ADAM VAR Kİ…

Adam var, dərisi qəpiyə dəyməz,
Varlığı bilinmir, ölmüş biridir.
Adam var ölsə də, dəyəri itməz,
Əməli yaşayar, demək, diridir!

Adam var məlhəmdi bir kəlmə sözü,
Amalı ədalət, haqqı arayar.
Adam var, dünyadan doymayır gözü,
Əyalına, tək özünə yarayar.

Adam var,gedəndə bir eldən gedir,
Hər kəsi yandırır, yeri görünür.
Adam var, bilmir ki, ləyaqət nədir,
Şux yerimir, ilan kimi sürünür.

Adam var ki, tərəzidir vicdanı,
Çəkməsə, görməsə qərarın verməz.
Saf – çürük eləyər yaxşı, yamanı,
Haqlını qoruyar, nahaqqa girməz.

Adam var, bir qırıq insanlığı yox,
Yetimi daşlayar, yazığı əzər.
Vicdana söykənən bir varlığı yox,
Ortada bəslənib, qıraqda gəzər.

Adamlıq uzaqdı tordan, qarmaqdan,
“Adamlıq boş şeydir”– gədələr deyib.
“Adam olmaq çətin, alim olmaqdan–”
Bunu mən demirəm, dədələr deyib.

Müəllif:  Mayil Dostu

 

Aİİ -dən MARAQLI TƏDBİR – ÖRNƏK ALAQ

 

45145532_344458532781409_8446502067501006848_n

Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu dini fəaliyyət sahəsində peşəkar mütəxəssis və elmi kadrların hazırlanması ilə yanaşı, tələbələrin dünyagörüşünün formalaşdırılması, mütaliə, sosial məsuliyyət vərdişlərinin artırılması, gənclərin intellektual və mənəvi dünyasının zənginləşdirilməsi, o cümlədən onlarda vətənpərvərlik hislərinin gücləndirilməsi məqsədilə mütəmadi olaraq müxtəlif maarifləndirici və sosial yönümlü layihələr həyata keçirir.
Bu məqsədlə, İnstitutda noyabr ayının 1-dən “Hərəyə bir kitab” adlı aksiyaya start verilib. Aksiyanın məqsədi istifadə edilməyən ədəbiyyatın (kitab, dərslik və digər nəşr nümunələri) ehtiyacı olanlara çatdırılmasıdır. Aksiya iştirakçılarının kitabları İnstitutun kitabxanasında xüsusi ayrılmış guşəyə təqdim etmələri xahiş olunur.
Noyabr ayının 30-a kimi davam edəcək aksiyada toplanan ədəbiyyat uşaq və qocalar evlərinə hədiyyə olunacaq.
Hamınızı aksiyada fəal iştiraka dəvət edirik!

İLKİN MƏNBƏ:

https://www.facebook.com/ilahiyyatinstitutu/photos/gm.250150035653886/344458526114743/?type=3&theater

 

Daş yazılı salnamədir Əlincədağ… – Tofiq Qəbul

 

43293086_548068135615920_6199778037576237056_n — копия

 

QALALARIN ƏN ƏZƏLİ ƏLİNCƏDAĞ.

Dağlar igid oğullar tək halay tutub,
Dövrələyib Əlincəni, Haçadağı.
Şimşəklər də bu dağlarda ocaq çatıb,
Bu atəşdən pərən düşüb min-min yağı.

Daş yazılı salnamədir Əlincədağ,
Heç susmayan bir nəğmədir Əlincədağ.

Sanki nəhəng piyalədir şərab dolu,
Bu millətin sağlığına qalxıbdır o.
Hər qayası, hər bir daşı vuran qolu.
Neçə-neçə fatehləri yaxıbdır o.

Boy-buxundur, bir qamətdir Əlincədağ,
Dözüm, səbr, dəyanətdir Əlincədağ.

Zirvələrdə qala qurub Vətən oğlu,
Hətta Teymurləngi belə susdurub o.
Köləliyi əzib, qırıb Vətən oğlu.
Düşmən üstə nərəsini əsdirib o.

Təbiətin bəxşişidir Əlincədağ,
Naxçıvanın naxışıdır Əlincədağ.

Əlincəçay aram-aram axır yenə,
Nəiminin məzarı bir ziyarətgah.
Şəhidlərin nur ələnir çöhrəsinə,
Yoxdur daha qəvi düşmən, xəyanətkar.

Əshabi-kəhf dualıdır Əlincədağ,
Müstəqillik şüarıdır Əlincədağ.

Bu gün yurdun övladları qol qaldırıb,
Əlincədağ qalasını qurub yenə.
Bu dağ qala sinəsində yol saldırıb,
Yenə gəlib dünyamızın səhnəsinə.

Tariximin şah əsəri Əlincədağ,
Qalaların ən əzəli Əlincədağ.

Alqış Nuhun torpağına, min-min alqış !
Qan yaddaşım təzələnir, pöhrələnir.
Quruculuq, səlqə-sahman min bir naxış
Naxçıvanda günəş olub şölələnir.

Babaların yadigarı Əlincədağ,
Naxçıvanın şah vüqarı Əlincədağ.

20.06.2016.

 

 

 

EHRAM.

Bu da Yeni il.
Döyür pəncərəmi
soyuq küləyi,
ağ qarıyla.
Bu da Yeni il.
İsidir ümidlərimi
ağ şəfəqli sabahlarıyla.
Baxıram pəncərədən.
Şəhərim ağ-ağ çiçəklər açıb.
Boylanıram uzaqlara,
bəs gözəlim Haçadağım
haraya köçüb?
Bu an görürəm
ağ düzənlikdə
dünyaya boy göstərən
nəhəng ağ ehramı.
Haçadağım
qışın oğlan çağında da
heyran qoyur adamı.
Haçadağım-milyon illik sirdaşım,
Haçadağım-əyilməyən başım.
Haçadağım-ürəyim, qanım, canım.
Haçadağım-bütövlük və əbədiyyət
ünvanım-Azərbaycanım !

25.12.2007.

 

AĞRI DAĞI.

 

Ağrı dağı xəbər verir
dünyanın yaranışından,
Xəbər verir
bəşər tarixinin yaşından.
Saçları bəmbəyaz,
Zümzüməsi xan Araz.
Baxır təbəssümlə Gəmiqayaya,
Axı Nuhun gəmisi
bir vaxt söykənmişdi oraya.
Ağrı dağı qoruyur ağırlığını,
Kimsəyə bildirmir
kədərini, ağrıdığını.
Ona-”Araratsan”-deyənlərə,
süfrəsinin artığını yeyənlərə
ikrahla baxır,
Tanrı dağlarının əllərini
məhəbbətlə sıxır.
Heyrət doğurur
əzəməti, ucalığı.
O, türk ellərinin türk dağı.
Ey türk oğlu !
Qalx Ağrı dağına,
Boylan türkün dünyasına.
Səsini qat
türk-oğuz ellərinin
əbədi qardaşlıq simfoniyasına !

15.03.2011.

 

TABLO.

Külək qara bulud gətirən zaman
İnci sular ilə dolur təbiət.
Ağaclar yuyunur tozdan, torpaqdan.
Özünü sahmana salır təbiət.

Yağış damlaları nəğməyə dönür,
Çaylar da nəğməyə nəğmə qatırlar.
Quşlar heyran-heyran baxır yuvadan,
Güllər başdan-başa şehə batırlar

İldırım təbildən vəcdə gələrək
Dağlar yallı tutur dağ vüqarıyla.
Bu gün dəstəbaşı Qapıçıq dağı,
Başında çalması dümağ qarıyla.

Günəş hərdən-hərdən boylanır yerə,
Buludlar al-əlvan rəngə boyanır.
Göy yerə bənd edir göy qurşağını,
Fırlanan Kürəmiz sanki dayanır.

Heyranam bu anın gözəlliyinə,
Bu nəhəng tablodan şair güc alar.
Bu anı köçürdüm şeirimə ki,
Bəlkə, bu ehtişam yadigar qala.

17.10.2006

Müəllif: TOFİQ QƏBUL.

D U R N A L A R – Əbülfət HEYDAR

44410762_2147820772202800_6271987110815727616_n

D U R N A L A R

Altaylardan Mingöllərə köç edən,
Xoş gəldiniz bu diyara durnalar.
İtirmişəm Göyçə adlı yarımı, 
Arzuhalım yetir yara durnalar.
xxxxxxxxx
Aman Allah zər dəstinlə yaz məni,
Öz elimə öz yurduma yaz məni,
Valeh edir bayram günü yaz məni,
Düşmüşəm borana-qara durnalar.
xxxxxxxxx
İncə könlüm qəriblərə tay olub,
Buluda bükülmüş sanki ay olub,
Ömrüm, günüm dalanlarda zay olub,
Axı mən hara, sevinc hara durnalar?!
xxxxxxxxx
Hicran şahı qeyd elədi yaşımı,
Fələk atdı uzaqlara daşımı,
Qürbət eldə qəm ağartı başımı,
Mənəm, mənəm bəxti qara durnalar.
xxxxxxxx
Sinəm əttar dükanıdı ay ağa,
Əbülfətəm salma bizi ayağa,
Bükün məni bir ulduzlu-ay ağa.
Cəmi cismim olub yara durnalar.

20.10.2018

Müəllif:  Abulfat Heydar

Elburus Qəmgin – Ellər hara köçüb?

meadnflag-15

 

Ellər hara köçüb?

(İşğalda olan bir kəndi seyr edərkən)

Dayanıb uzaqda,gendə
Göz dikirəm viran kəndə.
Oyanır bir sual məndə
Ellər hara köçüb Allah?

Fərmansız ,heç bir yazısız ,
Çəmən qoyunsuz , quzusuz
Düşmən zoruyla arzusuz,
Ellər hara köçüb Allah?

Başın əyib uca dağlar,
Göy dərələr qalıb ağlar.
Viran olub bağça , bağlar
Ellər hara köçüb Allah?

Quruyub çayların suyu,
Tikan bitib sahil boyu.
Tərk eyləyib düyün , toyu
Ellər hara köşüb Allah?

Bulaqların gözü yaşlı,
Zəmilərin köksü daşlı,
İsti kabab , xəngəl aşl
Ellər hara köçüb Allah?

Binələri uçuq , qara,
Sükut çöküb yaylaqlara.
Sinələri para-para
Ellər hara köçüb Allah?

Böyükdən alıb öyüdlər ,
Hanı at çapan igidlər?
Quruyub salxım söyüdlər
Ellər hara köçüb Allah?

Quşların yox olub səsi,
Hanı Xanın zümzüməsi.
Zərbi -məsəl hər kəlməsi
Ellər hara köçüb Allah?

Neçə arzu darmadağın,
Hisli evlər yığın -yığın.
Bir görəydim qayıymağın
Ellər hara köçüb Allah?

Ağdam . 22. 07. 2001 ci il.

Müəllif:  Elburus Qemgin

ƏBÜLFƏZ ÜLVİ – BELƏ YAZARLAR

42314507_1411820478951087_3080467848837988352_n

BELƏ YAZARLAR
Şeir həsr etmisən dedin, mənə sən,
Gül şeir yazmaz ki, gülə yazarlar.
Utancaq zamanı üzünə düşən,
Qırmızı bəzənmiş tülə yazarlar.

Yuxum ərşə qaçıb görəndən səni,
Barı qov sevdanı bürüyən çəni,
Bu qədər yuxusuz qoyarsan məni,
Yatmaram, adıma lələ yazarlar.

Olmaq istərsənsə şeirə sakin,
Söylə, mən də sənə söz qoşum, lakin,
Nə olar telinə qoy tumar çəkim,
Şeiri tumarlı telə yazarlar.

Elə yaz, dil tapsın həriflər, səslər,
Oxusun, məst olsun, şeirə məstlər,
Əgər irad tapsa tənqidçi kəslər,
Desən tənqid yazma, ölə, yazarlar.

Səni də Rəbb yazıb mənə şeir tək,
Yazıb həm ruh verib, həm can, həm ürək,
Canım, yaradanı necə sevməyək?
Bax şeir yazanda, belə yazarlar.
28.10.2018.

Müəllif:  ƏBÜLFƏZ ÜLVİ

Əsəd Cahangir öz yazdıqları barədə

esad cahangir

Tanınmış ədəbi-tənqidçi Əsəd Cahangir öz yazdıqları barədə açıqlama verdi:

“…Ədəbiyyat üç-dörd nəfərdən ibarət deyil. Sadəcə olaraq kimlərsə özünü reklam edir, kimlərsə bunu ya bacarmır, ya özünə rəva görmür…”

 

Fabula.az  – a istinadən  müsahibəni  tam olaraq təqdim edirik:

Əsəd müəllim, necəsiniz, yaradıcı fəaliyyətiniz necə gedir?

İndiyəcən olmayan bir vaxt darlığı duyuram. Bəlkə də, nə vaxtsa boş keçirdiyim vaxtlara görə cəzalanıram. Həmid Herisçinin “Solaxay” romanı haqda “Məlikhəmidin nağılı” adlı bir yazı başlamışdım, ona yenidən qayıtmalı olacam. Natəvan Dəmirçioğlunun nəsri haqda məqaləm isə böyüyüb kitaba doğru gedir. Elçin İsgəndərzadənin yeni işıq üzü görən beş cildliyi ilə bağlı yazıram. Sonra Qəni Camalzadənin “Fosforlu əkizlər”, Səxavət Talıblının  “Adəmin övladları”, Kənan Hacının  “Fironun dəftəri” romanları, Tapdıq Əhmədin “Dunqa” povesti, Şiringül Musayevanın povest və hekayələri, Fərqanə Mehdiyeva, Nəzakət, Kəmaləddin Qədim, cavanlardan Fərid Hüseyn, Anar Amin, güneyli şair Ümid Nəccarinin poema və şeirləri haqda yazmaq fikrim var.

Seçiminizin əsasında nə durur?

Çox şərtlər var. Mənim üçün vacib məsələlərdən biri odur ki, yazıçının həyata fəlsəfi baxışı, mətnin altyapısı  olsun. Mətn aysberq kimi göründüyündən böyük olsun. Onun görünməyən məğzi, yəni ruhu olsun, mən də o görünməyəni göstərim. Məsələn, Kəmaləddin Qədimin “Köç” poemasının əsasında köçkünlük, Nəzakətin “Bu torpaq dediyin vətəndir” poemasında vətən, Kənan Hacının “Fironun dəftəri” romanında ölümün bədii-fəlsəfi mənalandırılması durur. Əgər bu qat yoxdursa, bədii əsərin publisistik məqalədən, yazıçının nağılçıdan fərqi olmur.

“Ölüm-dirim” essenizdə çağdaş ədəbiyyatdakı ölüm ovqatını, dekadans əhvalını kəskin tənqid etmisiniz. Bu məntiqlə Kənan Hacının ölümdən bəhs edən “Fironun dəftəri” romanına münasibətinz tənqidi olmalıydı.

Kənanın ölüm ovqatına mübtəla yaşıdlarından iki üstünlüyü var. Əvvəla, ölümə münasibət onda şüuraltı yox, dərk olunmuş qatdadır.  Yəni o, ölümdən şüursuz şəkildə yazmır, bunu bilavasitə müəllif qayəsinə çevirir. Nazim Hikmət demişkən, “Nə ölümdən qorxmaq ayıb, nə də düşünmək ölümü.” İkincisi isə, onun ölüm haqda düşüncəsi cismani ölümlə məhdudlaşmayıb, yuxu şəklində olsa da, metafizik qata da keçir. Düzdür, ölümün o üzü Kənanın təsəvvüründə əbədi ölüm – cəhənnəm deməkdir. Amma hər halda ölüm anlayışı onun üçün məhdud, bayağı realizm müstəvində deyil. Real qatdan metafizik qata və əksinə  keçidlər romanın təkcə ölümlə bağlı yox, digər hissələrində də var. Bu, Kənanın romanına ənənəvi, sıradan bir realist mətn kimi baxmağa imkan vermir. O modernist roman yazıb. Amma ən maraqlısı budur ki, həyatın ən adi, bayağı, hətta iyrənc prozasından möcüzəyə və ordan geriyə bir otaqdan o birinə keçirmiş kimi rahat keçir. Çünki oxuduqlarını tələm-tələsik “kopirovat”, sonra “vstavit” eləməyib, uzun müddət içində yaşadıb, ruhun, düşüncənin alovunda bişirib, özününküləşdirib, sonra üzə çıxarıb. Amma “səmimi”, “yeni”, “cəsarətli” görünmək, diqqət çəkmək xatirinə Kənanın bəzi natural səhnələrin təsvirinə yol verməsini istənilən halda qəbul etmirəm.

Fərid Hüseynin “Səmərqənd divanı” adlı poeması haqda Anar müəllim şəxsən özü yazdı. Sizcə, necə oldu ki, hər yazara nəsib olmayan bu şans Fəridə qismət oldu?

Xaqaninin “Mədain xərabələri” kimi Fəridin “Səmərqənd divan”ı da  dünyanın, həyatın faniliyi haqqındadır. Anar müəllim uzun ömür yaşamış, itkilər görmüş adam kimi bu fanilik ovqatını dəfələrlə duyub.  Məncə, onun cavan şairin poeması haqda yazması ilk öncə bu amillə bağlıdır. Amma məsələ bununla bitmir. Fəridin poeması bədii ilhamdan, həqiqi yaşantıdan yaranıb. Bu poemaya xüsusi bir aura verir. Anar müəllimin diqqətini çəkən, yəqin ki, həm də məsələnin bu tərəfidir.

Bəs, siz özünüz bu poemaya necə yanaşırsız?

Mən bilmirəm Səmərqənddə nə görüb, necə olub, amma poema göstərir ki, Fərid orda faniliyin, ölümün nəfəsini duyub. Bu onun özünəməxsus fənafillahıdır. Bu poema bir şərtlə əsl qiymətini qazana bilər ki, bundan sonra müəllifin bəqabillahı, yəni ölməzlik haqda əsəri gəlsin.

Anar Aminin şeirlərindən yazmaq istəyiniz Anar adının doğurduğu maraqdan irəli gəlmir ki?

Anar onun sənəddəki adıdır, sənətdəki adı Amindir. Anarın şeirləri ilə təxminən on il öncə tanış olmuşam. Kitab çıxarmaq istəyirdi, əlyazmasını gətirdi və onlarla şeiri birlikdə oxuyub saf-çürük etdik. Dedim şeirlərin maraqlıdır, amma bu, hələ sən özün deyilsən. Bu kifayət elədi ki, kitab fikrindən daşınsın. Bir az keçdi, “525-ci qəzet”də bir səhifə şeirini oxudum. Bu göy üzü kimi duru şeirlərdə o, başqalarından arınmış, özünə çatmışdı. Anarın şeirlərinin beşinci elementi – ruhu var və bu yönüylə maraq doğurur. Son vaxtlar onun yeni şeirlərini görmürəm. Olsun ki, bu, sözə məsuliyyətdən doğur. Amma, məncə, istənilən ifrat, hətta ifrat məsuliyyət də ziyanlıdır. Anarın kitabının vaxtıdır, hətta bir az keçib.

Bu günlərdə Tapdıq Əhmədin “Dunqa” povesti kitab şəklində nəşr olunub.

Vaxtilə Anara dediyim sözü ona da deyərdim – yaxşı yazırsan, amma bu hələ sən deyilsən. Povestdə rus, Avropa, Amerika ədəbiyyatı, xüsusən də Markesdən gələn çox şeylər var. Bəzən Ramiz  Rövşənin “Qapı”ısının, bəzən “Ögey ana”nın səsi gəlir. Əcnəbi adlardan tutmuş müəllifin gülən şəklinə qədər hər şey kimisə yada salır. Elə bil, tərcümə oxuyursan. Povestin ala qarğaya dönən qəhrəmanı gileylənir ki, toplum ən adi həyati tələbatı belə ödəməyə insana imkan vermir. Amma bu adidən də adi  fikir az qala yeddi qat simvolun altından boylanır. Bilmirsən ki, bu konspirologiya nəyə gərəkdir, müəllif kimdən nəyi gizlədir. Çünki bizdə sözünə görə təqib olunan yoxdur. Buna olduğundan dərin görünmək, sol əlinlə ilə sağ qulağını qaşımaqdan başqa ad vermək olmur.

Müsahibələrinizdən birində nəsrə iddialı cavanları beş liqaya bölmüsünüz.  Tapdıq Əhməd bu bölgüdə hansı liqaya düşür?

Tapdıq hələ oxuduqlarını yazır. Əgər bu təqlidçilikdən çıxsa, hər şeyi öz adıyla adlandırsa, dəryada balıq sevdasına düşməsə, birinci liqanın üzvü ola bilər. İndiki halda onu ikinci liqanın üzvlərindən biri kimi görürəm. Onun interaktiv düşüncə çevikliyi, fitri intellektualizmi, psixoloji detalçılığı, aforizmləri, bir sözlə, yüksək materiyaya iddiası bu liqanın o biri üzvlərində yoxdur.   Görürsən ki, bu artıq başqa səviyyədir. Bununla belə, əksər ədəbi yaşıdları kimi o da əsəri Əzrayılın köməyi ilə bitirir, yəni qəhrəmanı öldürür. Bu o deməkdir ki, ölümü dərk edir, dirimi yox, fənası var, bəqası yoxdur. Çünki ölümlü insandan ölümsüz postinsana gələ bilmir.

Elçin İskəndərzadə gəlib bu düşüncəyə?

Elçində planetar idrak var. Onun həyatının yarısı təyyarədə keçir. Onda bəşəriliklə millilik birləşir. Tapdıqdan fərqli olaraq o, Azərbaycana “dünyanın ən gözəl ölü”sünün yox, dirisinin  gözüylə baxır. O, şeirlə elmi, rəssamlıq və musiqiylə ədəbiyyatı birləşdirir. Türkçülük ideologiyası mövqeyində durur və şeir yazır. Şuşa dərdi ilə yanaşı, məğlubedilməz optimizmin daşıyıcısıdır. Bir sözlə, universal istedadı ilə milli intibahı təmsil edir. Ədəbiyyatın dekadans bataqlığına çevrildiyi hazırkı dövrdə taleyin belə sevimli övladına bizdə ehtiyac var. O, sözümüzün uğur rəmzidir.

Məncə, Elçində də Tapdıqda gördüyünüz o təqlidçilik var. Bəs, niyə ağa sındıran qabın səsi çıxmır?

Mənim gözümdə ədəbiyyatın bircə ağası var, o da istedaddır. İkincisi, Elçinin milli və qərb ədəbiyyatı ilə dialoqu təqlid yox, təsir səviyyəsindədir. Üstəlik də, Elçin təkcə Azərbaycan yox, planetin vətəndaşıdır. Odur ki, onun düşüncəsində təsir çalarları görünsə də, təsir calaqları görünümr. Özü də o, Lorkadan limon, Pikassodan göyərçin, yaxud Van Qoqdan günəbaxan götürdüyünü gizləmir.

Eyni qlobal-milli dilemması rakursundan Natəvan Dəmirçioğlunun yaradıcılığını necə görürsünüz?

Natəvan xanımda dünyadan daha çox Allahla dialoq cəhdi var. Onun mistik sirr haləsinə bürünmüş povest və hekayələri 90-cı illər insanının özünüdərkinə həsr olunub. Bu əsərləri bir külçəyə bənzədirəm. Ondan nəsə çəkmək üçün zərgər olmalısan. Bəlkə də, müəyyən yaş dövrümlə üst-üstə düşdü, nədirsə, onun əsərləri üzərində araşdırmam daxili boyartımımı görməyə mənə imkan verdi. Natəvanın əsərləri haqda təxminən on il öncə yazmaq istəyirdim,  amma alınmadı. Görünür ki, o vaxtkı təcrübəm mətnlərə daxil olmağıma imkan verməmişdi.

Tənqidçilik təcrübənizdə başqa daxil ola bilmədiyiniz mətnlər də olub?

Olub, məsələn, Xanəmirin “Ağbağ” romanı. Yadımdadır ki, bir neçə dəfə cəhd etsəm də, baş tutmadı. Görünür, səfərbərlik edib “Ağbağ” üzərinə yenidən qayıtmalı olacam. Bəlkə də, mən “Ağbağ”ı alan gün, ordumiz Qarabağı alacaq.

Qəni Camalzadə, Səxavət Talıblı və Şiringül Musayeva haqda yazmaq istəyinizin yəqin ki özəl səbəbi var.

Jurnalist gəlib müsahibə alır, elə hey eyni üç-dörd nəfər haqda soruşur, özü də adbaad – bəs, filankəs, bəs, bəhmənkəs? Sonra ikincisi, üşüncüsü gəlir, onlar da elə. Müsahibə dərc olur, hamı narazılığını mənə bildirir, düz də edirlər. Mən də olsam, narazı qalaram. Ədəbiyyat üç-dörd nəfərdən ibarət deyil. Sadəcə olaraq kimlərsə özünü reklam edir, kimlərsə bunu ya bacarmır, ya özünə rəva görmür.

Amma Qəni Camalzadənin Amerikada kitabının çıxmasının özü də bir reklamdır.

Qəni Camalzadənin bu addımı stəkanda tufan qaldıranlara dəryanı göstərməkdir. Düz eləyir, əgər bacarırsansa, niyə eləməyəsən? Bu, təkcə bir nəfər yox, bütün ədəbiyyatın mənafeyinə xidmət edən addımdır və kifayət edir ki, onun romanına müraciət edəsən. Onun şərq-qərb müstəvisində yazılan romanı aktual ideya daşıyır. Səxavət Talıblının Əfqanıstan olayları və Qarabağ müharibəsindən bəhs edən, bitkin süjet, qlobal məzmunlu romanı da həmçinin. Hər iki roman planetar düşüncə miqyasında üzə çıxıb.

Şiringül Musayevanın xalq dastanları əsasında yazdığı povest və hekayələr öz müəllifinin mifoloji duyumundan xəbər verir. Onda etnik yaddaşın, şüuraltı qatların oyanması prosesi gedir.

Bu yazıçılar özünüdərkə çağırır. Antik Yunanıstanda Delfa məbədinin qapısı üstündə kahinlər “Özünü dərk et” sözlərini yazmışdı. Yazıçı da insanın niyyətini görən, yuxusunu yozan,  bir sözlə, oxucunu özünüdərkə çağıran ədəbiyyat  kahinidir.

Yazıçılarımız arasında kəhanətə ən  meyllisi Həmid Herisçidir. Onun haqqında yazacağınız məqaləyə niyə məhz “Məlikhəmidin nağılı” adı qoymaq fikrindəsiniz? Bu ad “Məlikməmmədin nağılı”nı xatırladır.

Məqsəd elə bədii təfəkkürümüzün şah əsəri olan bu nağılı yada salmaqdır. Çünki Həmidin romanının qəhrəmanı xalq nağılı qəhrəmanının nəsr versiyasıdır.

Sizcə, bu nağıl Azərbaycan ədəbiyyatının şah əsəridir?

Bizim söz sənətində indiyədək bu nağıl qədər dahiyanə bir şey yaranmayıb. Yalnız Nizami öz “İskəndərnamə”sində bu nağıla yaxınlaşa bilib.

Xalq yazıçısı Anar da bu nağıl əsasında “Ağ qoç, qara qoç” povestini yazıb. “Ağ qoç, qara qoç”la “Solaxay”ın nağıla münasibətdə fərqi nədədir?

Anar, povestin adından da göründüyü kimi, Məlikməmmədin həyatının ağ qoç və qara qoça qədərki hissəsini yazıb, Həmid isə Simurq hissəsini. Onun ambidekster qəhrəmanının həm sağ, həm də sol əli aktivdir. Bu Simurqun qoşa qanadına anolojidir.

Buna baxmayaraq, ötən müsahibələrinizdən birində romana müəyyən tənqidi münasibət ifadə etmişdiniz.

Səncə, Həmidin romanı toxunulmazdır?

Toxunulmaz deyil, əlbəttə. Sadəcə, indiki fikrilərinizlə öncəkilər arasında bir az elə bil ki ziddiyyət var.

Özün dediyin kimi bu, elə bil ki ziddiyyətdir. Ötən müsahibədə mən onun formasından danışmışdım, indi isə məzmunundan danışıram. Bu romanda poçt qutusundan, Novruzəli düşüncəsindən, yəni məhdud, bayağı realizmdən çıxmağa çağırış var. Onun Simurqa bənzəyən qəhrəmanı postinsanın qaranquşudur. Müstəqillik dövründə üzü gələcəyə baxan ikinci belə romanımız yoxdur.

“Özünüdərk” kitabını yazmağınız hansı zərurətdən doğdu?

Cəmiyyətdə ateistik meyllər güclənir və bunun səbəbi insanın özünü, ruhunu dərk etməməsidir. Çünki ruhumuz Allahın zərrəsidir, yalnız ruhunu dərk edən haqqı dərk edər. Digər tərəfdən ədəbiyyatımızın problemi əksər yazarların özünü dərk etməməsidir. Özünü bilməyən sözünü də bilməz.

Yazarların özünü dərk etmədiyini nədən bilirsiz?

Ən adi bir sözündən. Məsələn, Aqşin deyir ki, mən 208 kilo kitab oxumuşam və Allahı dərk etmişəm. Bu, o deməkdir ki, o, “Noxud üstə yatan şahzadə qız” filminin qəhrəmanı kimi lazım olanı evdə qoyub, adaxlı dalınca başqa ölkələrə gedir. Əgər çıxış nöqtən səhvdirsə, oxuyub-oxuyub axırda cahil də ola bilərsən. Əgər ruhunla dialoqun yoxdursa, özünü və Allahı dərk etməyin mümkünsüzdür. İstəyir lap 2 ton kitab oxu, bu kağız çeynəməkdən başqa bir şey olmayacaq.

 Müsahibələrinizdən birində demisiz ki, bəzi adamlar tənqidin fövqündədir. Bunu izah edə bilərsiz?

Yəni dəqiq belə demişəm?

 

Təxminən…

Bu təxminən o deməkdir ki, əgər bir yazıçı yaxşı yazırsa, sənə “qəhrəman” desinlər deyə onu tənqid etmək bayağı bir şeydir. Məsələn, Elçinin “Baş” romanı sənət nümunəsidir. İndi onu nə deyib tənqid edəcəksən? Və yaxud, Kamal Abdullanın “Unutmağa kimsə yox” romanı. Sənətkarlıq nöqteyi-nəzərindən ciddi əsərdir. Düzdür, romanda məhəbbətin inkarı var və kimsə bununla razılaşmaya bilər. Amma bu razılaşmayanın öz fikri olduğu kimi, o da Kamal müəllimin mövqeyidir.  Sənət azaddır.

Sənətin azadlığı nədən doğur ki?

Elmdə insanların qarşısını elmi qanunlar kəsir,  dində ehkamlar. Ona görə ictimai şüurun ədəbiyyat adlı forması meydana gəlib ki, insan orada özünün azadlığını ifadə etsin. Azadlıq ruhun başlıca tələbidir. Bizim yer üzündəki bütün fəaliyyətimiz azadlığa qovuşmaq istəyimizin ifadəsidir. Odur ki, sənətin azadlığına toxunmaq olmaz.

Bəs onda niyə Əkrəm Əylislini “Daş yuxular”da nə yazdığına görə tənqid edirdiniz?

Əkrəm Əylislinin romanı ədəbi-bədii yox, siyasi fakt idi, yəni bu məsələnin ədəbiyyata dəxli yox idi.

 Postinsan haqda Azərbaycanda ilk söz açan siz olmusunuz. Postinsan təliminin dünyada cənnət qurmaq ideyası ilə islamın cənnəti axirətdə vəd etməsi tərs deyilmi?

Problem postinsan və din arasında yox, bizim düşüncəmizdədir. İndi insan ağlı və elmi elə bir məqama çatıb ki, deyir cənnəti bu dünyada qura bilərəm. İnsana ağlı, elmi verən isə Allahdır. Belə çıxır ki, bu işdə Allahın gizli razılığı var. Əgər O, məsləhət bilməsə, insana ağıl verməz, onu da daş, quş, ağac kimi şüursuz yaradardı.

Allah insana ağlı xeyir və şər arasında seçim üçün verib.

Bu ortodoksal dinin münasibətidir, yəni məsələyə şəriət səviyyəsində baxışdır. Bir az dərində gedəndə xeyir də, şər də Allahdandır. Allah vəhdət nöqtəsidir, o tərəflərdən birini – ancaq xeyri seçə bilməz. Ona hər şey – xeyir də, şər də sığır.

Postinsan sizə sadəcə bir hipoteza təsiri bağışlamırmı?

Bu gün hipoteza saydığımız sabah həqiqət olur. Çünki zaman fantastik dərəcədə sürətlənib. Min illərlə nəqliyyat kimi arabadan istifadə olunub. On doqquzuncu əsrdə qatar, avtomobil, təyyarə, iyirminci əsrdə kosmik gəmi kəşf olundu.  Hazırda sürət o qədər artıb ki, öncələrdə min ildə olanlar indi bir neçə ildə baş verir,  bir azdan bir neçə ayda olacaq, sonra bir neçə gündə. Biz isə beynimizdəki köhnə zaman anlayışı ilə olacaqların uzaq gələcəkdə baş verəcəyini ehtimal edirik.

Bir şey də var ki, bu cür sürətli inkişafda desktruktivlik də var. Məsələn, deyək ki, belə inkişaf etmiş elmlə savaş olsa, daha böyük zərərlər verə bilər. Belə bir ehtimal da var…

Özün də deyirsən ki, bunlar bir ehtimaldır. Bir şey isə dəqiqdir – insanın elmi var və o çox böyük sürətlə inkişaf edir. Tibb elmi sayəsində orta insan ömrü uzanır. İnsan bədəninə yerləşdirilən nanoqurğular xəstəlik barədə öncədən siqnal verirlər. Nəticədə insanın ömrü indikindən iki-üç dəfə arta, sonralar hətta sonsuzadək uzana bilər. Transformativ antropologiya elmi insan ömrünün sonsuzadək uzanmasını nəzəri cəhətdən artıq sübut edib. Yəni dini kitablarda Nuhun min il yaşamasına dair fikir uydurma deyil.

Sizin tez-tez müraciət etdiyiniz Məlikməmməd ölməzlik almasını gətirir, amma onlar çürük çıxır.

Çünki onda insan ağlı hələ lazımı səviyyədə deyildi. Allah hər tarixi dövrdə insana fərqli yanaşır. Ölüm Adəm və Həvvanın günahı üzündən insana verilən cəzadır.  Görünür, cəza müddətimiz başa çatmaq üzrədir.

Postinsan təlimi öz ölməzlik iddiası ilə insanlığı fəlakətə sürükləmirmi?

Bu təlim Dostoyevskinin “ideya” dediyi bir şeyə bənzəyir. O, insanın nəzarətindən çıxıb və insanı idarə edir. Prosesin qabağını almaq, o tərəfə, yaxud bu tərəfə döndərmək mümkünsüzdür. Bunu hətta postinsanın əleyhinə çıxanlar, məsələn, Fukuyama özü də “Bizim postinsan gələcəyimiz” adlı kitabında etiraf edir. Bircə o qalır ki, prosesi mümkün qədər yaxşı öyrənib, ondan insanın xeyrinə istifadə edəsən. Mən postinsan haqda “Aprel tezisləri” essesini yazmışam. Bu o demək deyil ki, məlum faktı birmənalı müsbət fenomen kimi dərk və təbliğ edirəm. Birinci ona görə ki, birmənalı heç nə yoxdur. İkincisi isə, öz fərdi arzumdan yox, reallıqdan danışıram.

Postinsan keçmiş nəzəriyyələrin harasındadır, ya da belə deyək postinsan da Aristotel, Platon məntiqi var? Yoxsa postinsan bütün məntiqi rədd edir?

Məntiqsiz heç nə yoxdur, çünki məntiqsizliyin də öz məntiqi var. Körpə böyüyür, valideyn nəzarətindən çıxır və özü-özünü idarə edir. İnsanlıq da böyüyür,  özündən böyük heç bir qüvvəyə tabe olmaq istəmir. Postinsan getdikcə böyüyən insanlığın öz inkişaf məntiqindən doğur. Bütün nağıllarda, miflərdə, dinlərdə, elmdə, fəlsəfədə, ədəbiyyatda insan ölməzlik axtarıb, misi, yəni ölümlü həyatı, qızıla, yəni ölməzliyə çevirmək istəyib.

Deyəsən, Axundova gəlib çıxdıq. Amma o misin qızıla çevrilməsinə inanmırdı.

Axundov Tanrının  şər üzünün yazarıdır. O, Tanrının xeyir üzü olan Nəsimi və ya   Füzulinin əks tərəfidir. Amma onların fərqi zahiridir, çünki xeyir də, şər də Tanrıdandır və hər iki tərəf Tanrıda bir araya gəlir. Şər dahisi olan Axundov da xeyir dahilərindən sadəcə metoduna görə fərqlənir. Onlar misin qızıla çevrilməsinə batini yolla, Axundov isə dünyəvi elmlər vasitəsilə nail olmaq istəyirdi. Onlar cənnəti tanrıya qovuşmaqda görürdü, Axundov isə dünyanı cənnətə çevirməkdən danışırdı. Yollar fərqli, məqsəd eyni idi –  insanın səadəti.

Xristianlığa görə İsa çarmıxa çəkilir, islama görə isə öldürülmədən keçir o biri dünyaya. Sizcə, bu redaktə nə üçün idi? 

Dinin mahiyyətində ölməzlik ideyası dayanır. Allaha inanmaqla biz ölməzliyə inanırıq. O bizə əbədi cənnət vəd edir. Xrsitinalıq da bu yöndən istisna deyil. Bu dinə görə, Adəm və Həvva günah etdikləri üçün insan ölümsüz cənnətdən ölümlü dünyaya qovuldular. İsa çarmıx əzabları bahasına insanlığın günahlarını yudu və insan yenidən ölümsüzlük qazandı. Belə çıxır ki,  əsas problem həll olub və yeni dinə ehtiyac yoxdur. İslam isə deyir ki, İsa çarmıxa çəkilməyib, günahlar yuyulmayıb və demək, insanın öz ölməzliyinə qovuşması üçün yeni dinə ehtiyac var.

Bəs ədəbiyyatın ölümsüzlük məsələsi ilə əlaqəsi, sizcə, necədir?

İlk məlum ədəbiyyat örnəyi “Bilqamıs” dastanıdır və o, insanın ölümsüzlük axtarışına həsr olunub. Dastan qəhrəmanının axtarışları uğursuz olur, əbədiyyət bitkisi insana yox, ilana çatır. Ona görə ilan qabığını dəyişməklə vaxtaşırı cavanlaşır. İnsan isə ölməzliyi iki şeydə görür – nəsil artırmaq və yazmaqda. Onun cismi övladlarında, düşüncəsi əsərlərində davam edir. Amma bu, əlbəttə, təsəlli qolu vurmaqdan başqa bir şey deyil.

Siz, Azərbaycanda postmodernizm haqda yazan ilk tənqidçisiniz. Amma bəzən deyirlər ki, bizdə postmodernizm olmayıb.

Bizdə postmodernizm olub və iki mərhələdən keçib. Nəzəri yöndən dərk olunmamış və olunmuş mərhələ. Birincisi sovetin axırlarında oldu. O vaxtlar – 70-ci illərdə Rusiyada bu anlayış ətrafında “Postmodernizm: lehinə və əleyhinə” deviziylə geniş müzakirələr getdi.  Müzakirə materialları ayrıca kitab kimi dərc olundu. Amma bu müzakirələrin zəif əks-sədası da bizə gəlib çatmadı. Halbuki, bədii əsərlər yazılırdı. Çingiz Hüseynovun “Fətəli Fəthi”, İsa Muğannanın “İdeal” romanları bu və ya digər dərəcədə postmodernizmlə bağlıydı. Amma o vaxt bu ultramüasir anlayış özünün nəzəri təsdiqini tapa bilməzdi. Sosialist realizmindən başqa hər hansı metodun adını çəkmək qadağan idi. Metodoloji monopoliya, qapalı mədəniyyət dövrü idi. Başqa metodun adını çəksən, gərək tənqid edəydin. Ona görə Akif Hüseynov kimi istedadlı tənqidçi sosrealizm haqda “Müxtəlifliyin birliyi” monoqrafiyasını yazmalı olurdu. Sosrealizmə etiraz edən Asif Əfəndiyevin gücü uzaqbaşı mikro Azərbaycan mühiti üçün qapalı bir təlim yaratmağa çatırdı.

İkinci mərhələ artıq 90-cı illərdən sonra gəlir. Kommunist partiyasının siyasi monopoliyası kimi sosrealizmin ədəbi monopoliyası da aradan qalxdı. Postmodernizm nəzəri cəhtədən dərk olunmağa başladı. Terminin adının çəkilməsinə icazə verildi. Həmid Herisçi “Nekroloq” romanını yazdı, mənim “Yeni əsrin ibtidası” silisilə məqalələrim dərc olundu. Murad Köhnəqala poeziyada, İlqar Fəhmi nəsrdə postmodernizmin səciyyəvi təmsilçiləri kimi çıxış etdilər. Qısa müddətdə postmodernizm axına çevrildi. Nəhayət, o, Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma” romanıyla özünün rəsmi təsdiqini tapdı. Bu anlayışla bağlı monoqrafiyalar yazıldı, dissertasiyalar müdafiə edildi.

Odur ki, Azərbaycanda postmodernizm olmayıb sözü özünü doğrultmur. Ola bilər ki, o bir axın olaraq bizdə Fransa, Amerika, Rusiyada olduğu qədər intensivliklə yaşanmayıb. Amma hansı məsələdə Fransa, Amerika, Rusiyaya çatmışıq ki, postmodernizmdə də çataq?

“Aprel tezisləri” essesində postinsanın Azərbaycandan doğulacağına inandığınızı yazmısınız. Bu, həqiqətən sizin inancdır, yoxsa sadəcə milli təəssübkeşlik edirsiniz?

Müasir dünya qlobal dünyadır, yəni bir yerdə olan hər yerdə olur. Ola bilməz ki, bir təzahür dünyada olsun, amma bizdə olmasın. Biz natural təsərrüfat, qapalı mədəniyyət dövrünün adamları deyilik. İkincisi, Azərbaycanın postinsanla bağlılığı onun bütün kulturoloji tarixindən doğur.  Zərdüşt, yəni  dünyanın əbədi odlardan danışan peyğəmbəri Azərbaycanda zühur edib. Tufandan sonrakı yeni sivilizasiya Azərbaycandan – Naxçıvandan başlayır. İnsanın ölməzliyi arzusunu bildirən “Bulqamıs” dastanı azərbaycanlıların ulu əcdadları tərəfindən yaradılıb. Bakı “ölməzlər şəhəri” deməkdir. Dünya ədəbiyyatında ölməzlik axtarışına həsr olunan ən böyük əsərlərdən birini – “İskəndərnamə”ni Nizami yazıb. Dünya fəlsəfi fikrində ölməzlik problemi ilə bağlı ən fundamental əsəri – “Cavidannamə”ni Azərbaycan mütəfəkkiri Nəimi Bakıda qələmə alıb. Azərbaycan şairi Nəsimi insanın ölməzliyi ideyası uğrunda dabanından  soyulub. Şair-hökmdar Xətayi insanın ölməzliyinin canlı təcəssümü sayılıb. İsa Muğannanın əbədiyyət probleminə həsr olunan “İdeal” romanı bütün bu tarixi-kulturoloji baza üzərində yaranıb. Nəhayət, Salvador Dali də 1943-cü ildə çəkdiyi “Geopolitik körpə” əsərində yeni doğulacaq insanın vətəni kimi məhz Bakını göstərir. Tutaq ki, mən milli təəssübkeşlik edirəm, Daliyə nə olmuşdu?

Əsəd müəllim, sağ olun ki, müsahibə ilə bağlı təklifi qəbul etdiniz. Bütün redaksiya heyətimiz və oxucular adından maraqlı söhbət üçün sizə öz minnətdarlığımızı bildiririk.

Siz də sağ olun. Düzdür, suallarınız bir az hücumçu xarakter daşıyırdı. Amma istənilən halda razı qaldım. Gələcəkdə də dəvət olsa, məmnuniyyətlə qəbul edərəm.

Musahibəni götürdü: Qəfər Rüstəm, Fəhmin Mirzə

 

İLKİN MƏNBƏ:

Fabula.az              Əsəd Cahangir: “Postinsan Azərbaycandan doğulacaq”

100 İL ƏVVƏLKİ CANLI DİLİMİZ DAHİ SABİRİN QƏLƏMİNDƏ

meadnflag-15

Mirzə Ələkbər Sabirin 1911-ci il iyunun 27-də Tiflisdən Abbas Səhhətə yazdığı məktub:

“Qardaşım Səhhət!

Məktubun yetişdi. Evdən, uşaqlardan bir əndazəyəcən nigəranlığım rəf oldu.

Qaldı ki, mənim əhvalım, sabiqdə sənə məktub yazdığım halda indiki haldan min dəfə yaxşıraq idi; özüm öz bədbəxtliyimə bais oldum. Doğrusu, Mirzə Cəlil və Həmidə xanım cənablarının həddən artıq iltifatlarından xəcalət çəkdiyimə görə çalışdım ki, bəlkə bir az tez səhhət tapım; daha da xəstəliyim şiddət elədi. Boylə ki, burada bir nəfər Qandəmirov adlı doktor var, – İran konsulunun məxsusi həkimidir, Rusiyada və Yevropada təhsil etmişdir, Osmanlı türkcəsilə də gözəlcə danışır, – getdim onun yanına. Məni müayinə etdi, soruşdu ki, kimdən əlac edirsən. Dedim:

– Doktor Kasparyansdan.

Dedi:

– Kasparyans iyi bir doktordur, lakin bir qədər ixtiyarlaşmış.

Doğrusu, onun bu ibarəsi gayətdə mənim xoşuma getdi. Türklərə məhəbbətimin kəsrətindən xəyal etdim ki, bu adamın danışığı yalnız mənə əlacdır.

Ondan əlac istədim. Mənə bir həb və bir içmə dərman yazdı.

Dedi ki:

– Bu həbdən gecələr yatan vəqtdə iki danə atarsan, o içmə dərmandan da iki saətdə bir xörək qaşığı içərsən. Bir az vəqtdə bütünbütünə səhhətyab olarsan, şişmanlaşarsan. Vətəninə gedib, qəzetələrdə məni mədh edərsən.

Bu adamın yazdığı davaları Mirzə Cəlil cənablarına məsləhət etməmiş aldım. Çünki bilirdim ona məsləhət etsəydim, razı olmayacaqdı. Həkim iki həb demişdisə, mən gecə bir danə həb atdım. O qədər məni ishala apardı ki, daha taqətim qalmamışdır. Xəcalətimdən əhvalatı Mirzə Cəlil cənablarına deməyə utanıram. Yenə də doktor Kasparyansa ricu etmişəmsə də, lakin həyatımdan bilkülliyyə qəti-ümidəm. Axır nəfəslərim olduğun dərk edib də, bu məktubla sənə əhvalımı xəbər verirəm. Bir qədər babət olar isəm Şamaxıya qayıdacağam. Məndən Mahmudbəyə səlam et. Mehdibəy Hacınski cənablarına ayrı məktub yazmaq fikrindəyəm. Lakin əlim daha qələm tutmayır. Əhli əyalımı sizə, sizi də Allaha tapşırıram. Ölürsəm, qəm etmərəm; çünki bilirəm siz mənim asarımı təbə etdirərsiniz. Baqi vəssəlam.

Qardaşın Ə.Sabir”

Müəllif:  Reshad Sahil

İSTİDADƏ OLUNMUŞ MƏNBƏ: